Universel ou contextualisé: quel choix de manuels d’enseignement du FLE pour le système scolaire iranien?

Type de document: Original Article

Auteurs

1 Département de didactique du FLE, Faculté de sciences Humaines, Université Tarbiat Modares

2 Département du FLE, Faculté des sciences humaines, universitéTarbiat Modares

3 Département du FLE, université Tarbiat Modares

10.22129/plume.2020.211425.1124

Résumé

La présente recherche est une tentative dans l’élucidation et la résolution d’une des problématiques centrales dans l’enseignement/ apprentissage des langues étrangères, à savoir le choix ou l’élaboration de manuels conformes aux situations socioculturelles et didactiques des apprenants de chaque pays. Vu les évolutions qu’ont subies les politiques linguistiques de l’Iran après la révolution islamique, l’enseignement des langues étrangères a dû se soumettre à un certain nombre de principes afin de s’adapter à ces évolutions. Dans la droite ligne de cette exigence, l’enseignement des cinq langues étrangères (le français, l’allemand, l’italien, l’espagnol et le russe) les plus sollicitées dans les institutions iraniennes après l’anglais et l’arabe, a été mis sous la loupe de diverses investigations. Une première nécessité qui s’est imposée à ce sujet était celle de la contextualisation des manuels de ces langues; c’est, en fait, ce qui fait l’objectif de cette recherche. Les auteurs visent alors à clarifier la différence entre des manuels universels et contextualisés afin d’avancer les moyens les plus crédibles de la contextualisation des manuels de FLE. Cette finalité sera atteinte à travers une étude des démarches didactiques, universelles et contextualisées, attestées jusqu’à présent dans le cadre de l’enseignement du FLE. Pour ce faire, nous aurons recours à l’analyse de sept manuels scolaires de FLE publiés par le Ministère de l’Education Nationale. Ils seront étudiés au point de vue de la mise en œuvre des éléments de la culture iranienne et française. L’hypothèse principale qui sous-tend cette recherche est que la solution à la problématique évoquée, dans le contexte socioculturel de l’Iran, serait de recourir aux approches de la contextualisation des manuels scolaires, d’une façon interculturelle, en s’appuyant sur les besoins langagiers des apprenants iraniens.
 

Mots clés


Titre d’article [Persian]

همگانی یا بومی سازی شده: چه انتخابی از بین کتاب های آموزش زبان فرانسه در سیستم مدارس ایران؟

Auteurs [Persian]

  • زهرا داورپناه 1
  • روح الله رحمتیان 2
  • پریوش صفا 3
1 گروه آموزش زبان فرانسه، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس
2 گروه آموزش زبان فرانسه، دانشگاه تربیت مدرس
3 گروه آموزش زبان فرانسه، دانشگاه تربیت مدرس
Résumé [Persian]

پژوهش حاضر تلاشی در راستای روشن ساختن یکی از مباحث اصلی در آموزش و یادگیری زبان‌های خارجی مبنی بر انتخاب یا تدوین کتب درسی متناسب با شرایط اجتماعی، فرهنگی و آموزشی زبان‌آموزان هر کشور است. با توجه به تحولات سیاست‌های زبانی ایران پس از انقلاب اسلامی، آموزش زبان‌های خارجی ناگزیر از انطباق با برخی از این اصول و تبعیت از آنها شده است. در راستای این الزامات، تحقیقات گسترده‌ای در خصوص آموزش 5 زبان خارجی (فرانسوی، آلمانی، ایتالیایی، اسپانیایی و روسی) که پس از انگلیسی و عربی، مورد مطالبه موسسات آموزشی در ایران بودند، صورت پذیرفت. نخستین ضرورت بومی‌سازی کتاب‌های درسی این زبان‌ها با توجه به بافت اجتماعی، سیاسی، فرهنگی، آموزشی و حتی اقتصادی کشور و با درنظر گرفتن نیازهای زبان‌آموز ایرانی است که در حقیقت هدف اصلی پژوهش حاضر می‌باشد. نویسندگان این پژوهش از طریق مطالعه کتاب‌های همگانی و کتاب‌های بومی‌سازی شده زبان فرانسه و بررسی نظریات علمی موجود در این حوزه، در پی ارائه راهکارهایی در سطح خرد و کلان برای بومی‌سازی کتاب‌های درسی منطبق بر رویکرد بینافرهنگی در سیستم آموزش مدارس ایران می‌باشند. لذا به منظور نقد فضای موجود و ارائه راه کارهایی در جهت حصول به نتایج مطلوب، هفت کتاب درسی آموزشی زبان فرانسه تدوین شده توسط وزارت آموزش و پرورش در مقاطع راهنمایی، دبیرستان و پیش دانشگاهی از منظر به کارگیری و حضور مؤلفه‌های هویت ملی ایرانی و متناظر با آن، مؤلفه‌های فرهنگ فرانسوی مورد تحلیل و بررسی قرار گرفته‌اند.

Mots clés [Persian]

  • "آموزش زبان فرانسه"
  • "کتاب های همگانی"
  • "کتاب های بومی سازی شده"
  • "بومی سازی"
  • "فرهنگ"
Antoniw, A., (2013), Le changement de manuel pour les cours de niveau A1 à l’Alliance française de Pristina: homogénéiser et professionnaliser l’enseignement du FLE. Mémoire de Master 2, Mention Sciences du Langage Spécialité Français Langue Étrangère, université Stendhal Grenoble
Barthelemy, F., Groux, D. et Porcher, L., (2011), Cent mots pour le français langue étrangère. Paris: Le Harmattan.
Beacco, J.C., (2008), Les cultures éducatives et le Cadre européen commun de référence pour les langues, in Revue japonaise de didactique du français, vol.3, n°1, 2008, pp 6-18.
Bérard, E., (1995), Faut-il contextualiser les manuels?, Recherches et applications, Paris: Hachette Larousse.
Blanchet, P., Moore, D. et Asselah-Rahal, S. (dir.). (2009 [2008]), Perspectives pour une didactique des langues contextualisée. Paris: AUF/Editions des archives contemporaines.
Blanchet, P. (2009), Contextualisation didactique, de quoi parle-t-on? Entretien avec Philippe Blanchet. Le Français à l’Université, 2, AUF. URL:http://www bulletin.auf.org/IMG/pdf_Journal_AUF_14-2-3.pdf.
Castellotti, V. (2014), Contexte, contextualisation, cultures éducatives. Quels usages? Pour quelles orientations de la recherche en DDL? Dans Actes du colloque international Contexte global et contextes locaux. Tensions, convergences et enjeux en didactique des langues (pp. 111-124).
Castellotti, V., et Nishiyama, J., (2011), Contextualiser le CECR?, Recherches et applications, Le français dans le monde: Contextualisations du CECR: Le cas de l’Asie du Sud-Est, n° 50, pp.11-18.
Courtillon, J., (2003), Elaborer un cours de FLE. Paris: Hachette
Dejean-Thircuir, C. et Metton, C. (2011), Courants méthodologiques et analyse de manuels. CNED.
Farkamekh, L., (2006), Les influences de l’apprentissage de la première langue étrangère (anglais/L2) sur l’apprentissage de la deuxième langue étrangère (français/L3) chez les apprenants persanophones. Thèse de doctorat à l’Université Michel de Montaigne - Bordeaux III.
Galisson, R., (1991), De la langue à la culture par les mots, Clé International, Paris
Ghorbani, M.R, (2011), Quantification and graphic representation of EFL textbook evaluation results. Theory and Practice in Language Study. 1(5), 501-520
Huver, E., (2014), Quand contexte homogénéise la diversité Ou: Parler de la diversité sans contexte? Colloque International «Contexte Global et contextes locaux: tensions, convergences et enjeux en didactique des langues, Université de Sorbonne nouvelle, Paris 3, pp140-154.
Moallemi, S., (2018), Les enjeux sociaux et didactiques de l’insertion du CECR en Iran, Carnet des jeunes chercheurs du Crem, URL: https://ajccrem.hypotheses. org/tag/enseignement-apprentissage-du-fle-en-iran
Paivandi, S., (2003), L’évolution du système éducatif iranien: le conflit ouvert entre famille et école, Éducation, famille et dynamiques démographiques, sous la direction de M. Cosio, R. Marcoux, M. Pilon et A. Quesnel, Paris, CICRED, pp. 55-76.
Pegourie-Khellef, M., (2016), La question du contexte dans l’enseignement en français:le cas des écoles confessionnelles dites «bilingues» en Égypte, Revue «Contextes et Didactiques», n°7, pp48-63.
Razmjoo, S.A., (2010), Developing a Textbook Evaluation Scheme for the Expanding Circle. Iranian of Applied Language Studies, 2 (1), 121-136.
Sauvage Luntadi, L., et Tupin, F., (2012), La compétence de contextualisation au cœur de la situation d’enseignement-apprentissage, Phronesis, vol. 1, n° 1, 2012, p. 102-117.
Sonia, K., (2016), Etude socioculturelle du manuel scolaire de FLE en Algérie cas du manuel de premier année moyenne, Revue Drasat et Abhas, Numéro 24, Séptembre, pp 1-16
Tagliante, C., (2006), La classe de langue. Paris: CLE International
Verdelhan, M., (2005), L’interculturalité en français langue seconde: une prise en compte malaisée. Colloque international Quelle didactique de l’interculturel? Louvain, UCL, 22 janvier 2005.
Wadi, A., (1995). Manuels locaux ou manuels importés? Que choisir? (cas jordanien), Revue de l’université de Jordanie Dirasat (The Humanities) volume 22 A, n°5.
Zanchi, C., (2009), L’adaptation du manuel de FLE généraliste en contexte arabophone pour étudiants débutants, Journée d’études Pierre Guibbert, p1-13.
Zanchi, C., et Odeh, A., (2011), Choix, adaptation et contextualisation du manuel du FLE pour les apprenants arabophones, Language, literature and cultural studies / Langue, littérature et études culturelles, Vol. IV, No. 1, pp135-149.
Zanchi, C., (2010), Pour ou contre le manuel généraliste dans la sphère arabophone où le français a le statut de langue 3? in Le livre en Français: production et portée, ouvrage collectif coordonné par Ilham Slim Hoteit, (Beyrouth: CMA, FIPF), pp. 156-166.
تقی پورظهیر، علی (1385)، اصول اساسی برنامه­ریزی درسی و آموزشی، تهران: انتشارات آگاه.
رستم بیک تفرشی، آتوسا و رمضانی واسوکلائی، احمد (1391)، نقش فرهنگ در آموزش زبان خارجی، پژوهشنامة انتقادی متون و برنامه­های علوم­انسانی، پژوهشگاه علوم­انسانی و مطالعات فرهنگی، سال دوازدهم، شمارة اول، صص 15-34.
علوی‌نیا، پرویز. زین‌العابدینی، مریم(1394)، نقدی بر کتاب زبان هفتم بر اساس مدل سیزر و باشتورکمن، پژوهشنامه انتقادی متون و برنامه­های علوم انسانی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، سال پانزدهم، شمارة سوم، صص 177-159.
وزارت آموزش و پرورش، سند برنامه درسی ملی جمهوری اسلامی ایران، (1391).