Association Iranienne de Langue et Littérature Françaises Plume, Revue semestrielle de l'Association Iranienne de Langue et Littérature Françaises 1735-692X 22 43 2026 03 21 تحلیل انتقادی بازنمایی‌های شرق‌شناسانه از زنان قاجار در سفرنامه‌های ژن دیولافوا با تکیه بر منابع درون‌زا Analyse critique des représentations orientalistes des femmes qâjâres dans les récits de voyage de Jane Dieulafoy à la lumière des sources endogènes 27 58 241762 10.22129/plume.2026.554086.1349 FR Sharif Maryam Département des langues étrangères Faculté des lettres et des humanités Université Kharazmi, Téhéran, Iran 0000-0002-9157-5971 Journal Article 2025 10 18 تاریخ‌نگاری زنان ایرانی عصر قاجار از ابتدا متکی بر منابع برون‌زا خصوصا سفرنامه‌های مسافران غربی بوده است. این روایت‌ها، اغلب به عنوان گزاره‌های عینی و علمی در نظر گرفته شده‌اند، درحالی که آغشته به تعصبات شرق‌شناسانه هستند. وانگهی، دسترسی جدید به منابع درون‌زا – مطبوعات، آرشیوهای محلی، خاطرات، سفرنامه‌های ایرانیان و مستندات دیداری و شنیداری مختلف – اکنون این امکان را فراهم آورده که تاریخ را از دریچه‌ی چشم مردم بومی روایت کنیم. بنابراین، بازخوانی انتقادی روایت‌های اروپایی و مقایسه آن‌ها با داده‌های جدید، برای بازنویسی جامع‌تر تاریخ زنان در دوره قاجار امری ضروری است. این مقاله به تحلیل سفرنامه‌های ژان دیولافوآ با تکیه بر اندیشه‌های پسااستعماری می‌پردازد و آن‌ها را با اطلاعات برگرفته از منابع محلی مقایسه می‌کند. نتایج نشان می‌دهند که بخش قابل توجهی از قضاوت‌های او فاقد بی‌طرفی بوده و او نتوانسته است خود را از الگوهای فکری شرق‌شناسانه مسلط بر فضای فکری اروپا در قرن نوزدهم برهاند. <span lang="FR">Pendant longtemps, l’historiographie iranienne des femmes sous la dynastie qâjâre a largement reposé sur les sources exogènes surtout les témoignages de voyageurs et de voyageuses occidentaux. Ces récits, souvent considérés comme factuels, sont pourtant imprégnés de préjugés orientalistes. D’ailleurs, l’émergence de nouvelles sources endogènes – presse, archives locales, mémoires, récits de voyage iraniens et divers documents sonores ou visuels – offre désormais la possibilité de nuancer et d’enrichir la perspective historique. La relecture critique des récits européens et leur comparaison avec les nouvelles données s’avère donc indispensable pour une réécriture plus complète de l’histoire des femmes sous les Qâjârs. Cet article propose d’analyser les récits de voyage de Jane Dieulafoy à l’appui des pensées post-coloniales et de les confronter aux informations issues des sources locales. Les résultats révèlent qu’une partie significative de ses jugements manque d’impartialité et qu’elle n’a pas pu se soustraire aux schèmes de pensée orientaliste dominants du XIX^e siècle.</span> https://www.revueplume.ir/article_241762_762f05f288faab7422156419a50020dd.pdf