قلم، نشریه انجمن ایرانی زبان و ادبیات فرانسه

قلم، نشریه انجمن ایرانی زبان و ادبیات فرانسه

مطالعه تطبیقیِ سیاق کلامی کاپیتان هاداک در دو ترجمه فارسی: میان بومی‌سازی و کنش‌مندی زبانی در دوران پیش و پس از انقلاب ایران

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسنده
نصرت حجازی
گروه زبان و ادبیات فرانسه، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
10.22129/plume.2025.548676.1346
چکیده
این پژوهش به بررسی مقابله‌ایِ سیاق کلامی کاپیتان هاداک در دو مجموعه از ترجمه‌های فارسی پی‏نماهای «ماجراهای تنتن» و «گنج‏های راکهام سرخ پوش» در دو مقطع کلیدی از تاریخ نشر ایران اختصاص یافته: دوره پیش‏از انقلاب (۱۳۵۰-۱۳۵۵) و دوره پس ازانقلاب (۱۳۸۱ به بعد).

پیکره مطالعاتی متشکل از ۲۸ عبارت نمادین _ شامل ناسزاهای پیچیده، نوواژه‌های پوچ و توهین‌های شبه علمی کاپیتان هاداک است که با بهره‏گیری از چارچوبی نظری تلفیقی مورد تحلیل قرار گرفته: تحلیل سبک‌شناختی از ریتم و صدا (همون)، خوانشی از گرایش‌های تحریف‌کننده (برمن)، تنش‏های «بومی‌سازی» و «بیگانه‌سازی» (ونوتی)، و منظورشناسی زبانی (آستین، سرل). این پژوهش درصدد پاسخ به این پرسش است که چگونه گویش شخصی و سیاق خاص کلامی طنزآمیز هاداک، براساس هنجارهای زبانی و فرهنگی هر دوره، بازآفرینی، تعدیل یا دگرگون شده است.

یافته‏های این پژوهش حاکی از آن است که ترجمه‌های پیش از انقلاب، بومی‌سازی محتاطانه‌ای را برگزیدند که ظرایف سبکی را فدای خوانش‌پذیری و مقبولیت اجتماعی می‏نماید. درمقابل، ترجمه‌های پس از انقلاب، به بازآفرینی جسورانه‌ای از واژگانی دست زدند که وزن و آهنگ کلامی شخصیت پی‏نما را حفظ کرده و نیروی کنش گفتاری او را بالفعل می‌سازد

این تقابل، تحولی ژرف در اندیشه ترجمه ایرانی را آشکار می‌سازد: حرکت از الگویی هنجارمند و محافظه‌کار بسوی رویکردی بیانی‌تر، ملموس‌تر و وفادارتر به «دیگریِ» سبکی
کلیدواژه‌ها
سیاق کلامی
کاپیتان هاداک
منظورشناسی گفتمان
سبک فاضلانه-ناسزاگونه
تنش «
زبان
قدرت
ایدئولوژی»

موضوعات

عنوان مقاله English

Comparative Study of Captain Haddock’s Expressive Register in Two Persian Translations: Between Domestication and Performativity, Before and After the Iranian Revolution

چکیده English
This study offers a contrastive analysis of Captain Haddock’s linguistic register in two Persian translation series of The Adventures of Tintin and Red Rackham’s Treasure, representative of two key moments in Iranian publishing history: the pre-revolutionary period (1971–1976) and the post-revolutionary period (from 2002 onward). Based on a corpus of 28 emblematic expressions _ baroque curses, absurd neologisms, pseudo-scientific insults _ and adopting a theoretical framework articulated around four axes: a stylistic analysis of rhythm and voice (Hamon), an examination of deformational tendencies (Berman), a tension between domestication and foreignization (Venuti), and a study of linguistic performativity (Austin, Searle), the research explores how Haddock’s comic and expressive idiolect is recreated, softened, or transformed according to the linguistic and cultural norms of each era. Pre-revolutionary translations favor cautious domestication, neutralizing stylistic roughness in favor of readability and social acceptability. In contrast, post-revolutionary translations embrace bold lexical recreation, preserving verbal scansion and reactivating the character’s illocutionary force. This contrast reveals a profound shift in Iranian translation thought: from a normative and protective model to a more expressive, embodied approach that remains faithful to stylistic otherness. Translation thus becomes a space of negotiation between linguistic fidelity, cultural constraints, and sociolinguistic imaginaries_ a situated, poetic, and political act where the tension between language, power, and ideology is replayed.

کلیدواژه‌ها English

  • speech register
  • Captain Haddock
  • discourse pragmatics
  • erudite-coarse style
  • triadic tension of language
  • Authority
  • and vocality
Austin, J. L. (2024)(Ouvrage original 1970). Quand dire, c’est faire (B. Ambroise, Trad.). Éditions du Seuil. Barthes, R. (1970). S/Z. Éditions du Seuil. Berman, A. (1984). L’épreuve de l’étranger : Culture et traduction dans l’Allemagne romantique. Gallimard. Bidaud, S. (2018 a). Tintin et le langage. Études Romanes, 26, 143–158. Consulté à l’adresse https://revistas.um.es/estudiosromanicos/article/view/311031 Bidaud, S. (2018 b). Pour une poétique de la mer dans Tintin. Études romanes de Brno, 39(2), 177-185. https://doi.org/10.5817/ERB2018-2-12 Cuq, J.-P., & Gruca, I. (2005). Cours de didactique du français langue étrangère et seconde. Presses Universitaires de Grenoble. Gadet, F. & Blanche-Benveniste C. (1997). Approches de la langue parlée en français. In: Repères, recherches en didactique du français langue maternelle, n°17, 1998. Gadet, F. (1997). Le français ordinaire. Armand Colin. Gadet, F. (2021). Variété. Langage et société, Hors-série (HS1), 337–340. https://doi.org/10.3917/ls.hs01.0338 Hamon, P. (1984). Texte et idéologie : Valeurs, hiérarchies et évaluations dans l’œuvre littéraire. Presses Universitaires de France. Hergé, (1945). Les Aventures de Tintin, Le trésor Rackham le rouge. Casterman. Hergé, (1963). Les Aventures de Tintin, Les bijoux de la Castafiore. Casterman. Hergé (1974/1353 H.S.). Les trésors de Rackham. [Gandjhâ-ye Rakham]. Trad. Khosrow Sameei. Téhéran, éditions Universal. Hergé (1974/1353 H.S.). Les bijoux de la Castafiore. [Djavâherât-e Castafiore]. Trad. Khosrow Sameei. Téhéran, éditions Universal. Hergé (2002/1381 H.S.). Le trésor de Rackham le rouge. [Gandj-e Rakham-e sorkhpoush]. Trad. Équipe de la maison d’édition Râyehe-ye Andisheh. Téhéran, maison d’édition Râyehe-ye Andisheh. Hergé (2002/1381 H.S.). Les bijoux de la Castafiore. [Djavâherât-e Castafiore]. Trad. Équipe de la maison d’édition Râyehe-ye Andisheh. Téhéran, maison d’édition Râyehe-ye Andisheh. Kenevisi, M. S., & Sanatifar, M. S. (2016). Comics polysystem in Iran: A case study of the Persian translations of Les Aventures de Tintin. TranscUlturAl: A Journal of Translation and Cultural Studies, 8(2), 174–204. https://doi.org/10.21992/T9DK98 Lagorgette, D. (dir.)(2011). Insults in French: from basic research to its applications (linguistics, literature, history, law). Chambéry, University of Savoy, 335 p. Peeters, B. (2012). Hergé : fils de Tintin. Paris : Flammarion. Rollo, A. (2017). Aspects linguistiques et idéologo-culturels dans la traduction de l’humour. Le cas de la bande dessinée Agrippine. MonTi: Monografías de Traducción e Interpretación, 9, 181-18, https://raco.cat/index.php/MonTI/article/view/338772. Searle, J. R. (1970). Speech acts: An essay in the philosophy of language. Cambridge University Press. Téterchen, N., Bardonnet, B., Lefebvre, M., Cazalis, A.-L. & Cinotti, J. (2022). Insultes et mafia : étude socioterminologique de la traduction des insultes lors du doublage en VF des séries TV étrangères. Sciences de l’Homme et Société. ⟨dumas-04240895⟩ Venuti, L. (1995). The Translator’s Invisibility: A History of Translation. Routledge.
قلم، نشریه انجمن ایرانی زبان و ادبیات فرانسه
دوره 21، شماره 42
دی 1404
صفحه 617-655

  • تاریخ دریافت 31 شهریور 1404
  • تاریخ بازنگری 07 آبان 1404
  • تاریخ پذیرش 07 دی 1404