قلم، نشریه انجمن ایرانی زبان و ادبیات فرانسه

قلم، نشریه انجمن ایرانی زبان و ادبیات فرانسه

رنج به‌مثابه فرایندی نشانه‌ای-شناختی در دگرگونی سوژه: مطالعه‌ای تطبیقی درباره «جوینده طلا» و «سووشون»

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان
گروه زبان و ادبیات فرانسه، دانشکده زبانها و ادبیات خارجی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
چکیده
رنج، هنگامی که دیگر در چارچوب‌های شناختی، ارزشی و روایی قابل مهار و تفسیر نیست، چه دگرگونی‌هایی در ادراک، هویت و موقعیت کنشیِ سوژه پدید می‌آورد؟ این مقاله با رویکردی تطبیقی به رمان‌های جویندۀ طلا اثر ژان‌ماری گوستاو لوکلزیو و سووشون اثر سیمین دانشور، رنج را نه صرفاً درون‌مایه‌ای روایی یا حالتی روان‌شناختی، بلکه فرایندی نشانه‌شناسی ـ شناختی می‌داند؛ فرایندی که بدن و ادراک را متأثر می‌سازد، چارچوب‌های ارزشی را به بحران می‌کشاند و سوژه را به بازاندیشی در هویت و جایگاه خود وامی‌دارد. چارچوب پژوهش از پیوند شناخت بدن‌مند، نظریۀ استعاره‌های مفهومی، طرح‌واره‌های تصویری و نشانه‌شناسی شناختی شکل گرفته و چگونگی تبدیل تجربۀ بدنی‌ـ‌عاطفی رنج به ساختارهای معنایی، روایی و کنشی را بررسی می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که در هر دو رمان، رنج از اختلال در تعادل تجربۀ زیسته آغاز می‌شود و به بازسازمان‌دهی معنا و دگرگونی سوژه می‌انجامد؛ بااین‌حال، پیامد این فرایند یکسان نیست. الکسی از الگوی تملک و بازسازی مادی گذشته فاصله می‌گیرد و به آزادی مبتنی بر رهایی از تعلقات و پذیرش فقدان دست می‌یابد. در مقابل، زری از سکوت محافظتی خانه عبور می‌کند و سوگ فردی او به گفتار عمومی، مسئولیت اخلاقی و مقاومت بدل می‌شود. این مقایسه، ضمن آشکارکردن سازوکارهای مشترک، بر تفاوت‌های تاریخی، فرهنگی و اجتماعیِ تحقق روایی و اخلاقی رنج تأکید می‌کند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

Biehl, J., & Locke, P. (2010). Deleuze and the Anthropology of Becoming. Current Anthropology, 51(3), 317-351. doi:10.1086/651466
Brandt, P. A. (2011). What Is Cognitive Semiotics? A New Paradigm in the Study of Meaning.  Signata: Annales des sémiotiques / Annals of Semiotics, 2, 49-60. doi:10.4000/signata.526
Brandt, P. A. (2021). Cognitive Semiotics: Signs, Mind, and Meaning. Bloomsbury Academic.
Bourdieu, P. (dir.). La Misère du monde. Seuil, 1993.
Daneshvar, S. (2017). Savushun: A Novel about Modern Iran. Translated by M. R. Ghanoonparvar, Mage Publishers.
Fanon, F. (1961). Les Damnés de la terre. François Maspero.
Foucault, M. (1975). Surveiller et punir : Naissance de la prison. Gallimard.
Foucault, M. (2004). Naissance de la biopolitique : Cours au Collège de France (1978-1979). Edited by Michel Senellart, Gallimard/Seuil.
Freud, S. (2015). Le Malaise dans la culture. Translated by Pierre Cotet, René Lainé, and Johanna Stute-Cadiot, PUF.
Gibbs, R. W., Jr. (2005). Embodiment and Cognitive Science. Cambridge University Press.
Johnson, M. (1987). The Body in the Mind: The Bodily Basis of Meaning, Imagination, and Reason. University of Chicago Press.
Khafaga, A. (2022). Semiotic Staging of the Ideological Point of View in Amiri Baraka’s Slave Ship: A Social-Semiotic Approach.  Cogent Arts & Humanities, 9(1). doi:10.1080/23311983.2022.2133484
Kurzman, C. (2008). Meaning-Making in Social Movements.  Anthropological Quarterly, 81(1), 5-15. doi:10.1353/anq.2008.0003
Lakoff, G., & Johnson, M. (2003). Metaphors We Live By. University of Chicago Press.
Lakoff, G., & Johnson, M. (2020). Les Métaphores dans la vie quotidienne. Translated by Michel de Fornel and Jean-Jacques Lecercle, Minuit.
Le Clézio, J. M. G. (1985). Le Chercheur d’or. Gallimard.
Noe-Steinmüller, N., et al. (2024).  Defining Suffering in Pain: A Systematic Review on the Conceptualization of Pain-Related Suffering.  Pain, 165(7), 1434-1449. doi: 10.1097/j.pain.0000000000003195
Zlatev, J. (2015). Cognitive Semiotics. In International Handbook of Semiotics. Edited by Peter Pericles Trifonas, Springer, Chap. 47, 1043-1067.
دوره 22، شماره 43
فروردین 1405
صفحه 299-322

  • تاریخ دریافت 15 آذر 1404
  • تاریخ بازنگری 28 فروردین 1405
  • تاریخ پذیرش 30 فروردین 1405