Plume, Revue semestrielle de l'Association Iranienne de Langue et Littérature Françaises

Plume, Revue semestrielle de l'Association Iranienne de Langue et Littérature Françaises

L’agence architecturale de Paris dans la Nouvelle Vague française : une lecture critique à partir des théories de Michel de Certeau, d’Henri Lefebvre et de Gilles Deleuze

Articles de presse

Type de document : research article

Auteurs
Sobhan Foyouzi 1
Rouhollah Hosseini 2
1 Département d’études européennes, Faculté des études mondiales, Université de Téhéran, Téhéran, Iran.
2 Département d’études européennes, Faculté des études mondiales, Université de Téhéran, Téhéran, Iran
10.22129/plume.2026.580100.1375
Résumé
Cet article examine comment, entre 1956 et 1967, les cinéastes de la Nouvelle Vague française métamorphosent l’architecture parisienne en un protagoniste filmique doté d’une agence narrative, sociale et politique propre. Nous définissons cette agence architecturale comme l’interaction dialectique entre les contraintes physiques du cadre bâti réel et les choix de mise en scène visuels et sonores. Pour en rendre compte, nous mobilisons conjointement les théories de Michel de Certeau, d’Henri Lefebvre et de Gilles Deleuze afin d’édifier une grille d’analyse unifiée à six critères opérationnels. Cette méthodologie mixte associe la quantification des durées d’écran à des micro-analyses esthétiques et sonores qualitatives appliquées à vingt-quatre films via MAXQDA 24. L’évaluation confirme une évolution historique en trois phases. La grâce documentaire (1956–1960) révèle la ville comme présence perceptive liée à l’image-mouvement. La déconstruction graphique (1961–1964) transforme l’espace en texte consumériste ouvert aux situations optiques et sonores pures. Le pamphlet politique (1965–1967) dénonce l’aliénation de la modernisation gaullienne. En croisant le score d’intensité temporelle et le paysage sonore, l’étude démontre que la sortie du studio constitue une véritable production d’espace critique. Par leurs choix tactiques, la caméra et le microphone formulent visuellement et acoustiquement un authentique droit à la ville contre les stratégies des planificateurs étatiques.
Mots clés
Nouvelle Vague
architecture parisienne
agence urbaine
Michel de Certeau
Henri Lefebvre
Gilles Deleuze
paysage sonore
MAXQDA 24
Sujets principaux

Titre d’article Persian

عاملیت معماری پاریس در سینمای موج نوی فرانسه: خوانشی انتقادی بر پایه نظریات دو سرتو، لوفور و دلوز

Auteurs Persian

سبحان فیوضی 1
روح الله حسینی 2
1 گروه مطالعات اروپا، دانشکده مطالعات جهان، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 گروه مطالعات اروپا، دانشکده مطالعات جهان، دانشگاه تهران، تهران، ایران
Résumé Persian

این مقاله به این پرسش می‌پردازد که چگونه فیلم‌سازان موج نوی فرانسه، در فاصله‌ی سال‌های ۱۹۵۶ تا ۱۹۶۷، معماری پاریس را به نوعی شخصیت اصلی سینمایی با عاملیت روایی، اجتماعی و سیاسیِ مستقل تبدیل می‌کنند. ما این عاملیت معماری را به‌مثابه‌ی تعامل دیالکتیکی میان محدودیت‌های فیزیکیِ محیط ساخته‌شده‌ی واقعی و انتخاب‌های بصری و صوتیِ میزانسن تعریف می‌کنیم. برای تبیین این فرایند، نظریه‌های میشل دو سرتو، آنری لوفور و ژیل دلوز را به‌صورت هم‌زمان به کار می‌گیریم تا چارچوب تحلیلیِ یکپارچه‌ای بر پایه‌ی شش معیار عملیاتی تدوین کنیم.



این روش‌شناسی ترکیبی، سنجش کمّیِ مدت حضور عناصر در تصویر را با خُردتحلیل‌های کیفیِ زیبایی‌شناختی و صوتی تلفیق می‌کند و بر بیست‌وچهار فیلم با استفاده از نرم‌افزار MAXQDA 24 اعمال شده است. ارزیابی انجام‌شده، تحولی تاریخی را در سه مرحله تأیید می‌کند. «ظرافت مستندگونه» در دوره‌ی ۱۹۵۶ تا ۱۹۶۰، شهر را همچون حضوری ادراکی و مرتبط با تصویر-حرکت آشکار می‌سازد. «واسازی گرافیکی» در سال‌های ۱۹۶۱ تا ۱۹۶۴، فضا را به متنی مصرف‌گرایانه تبدیل می‌کند که به موقعیت‌های ناب بصری و صوتی گشوده است. «جدال سیاسی» در دوره‌ی ۱۹۶۵ تا ۱۹۶۷ نیز از خودبیگانگی ناشی از نوسازی گُلیستی را به نقد می‌کشد.



این پژوهش با پیوند دادن امتیاز زمان و چشم‌انداز صوتی نشان می‌دهد که خروج از استودیو صرفاً تغییری در مکان فیلم‌برداری نیست، بلکه نوعی تولید واقعیِ فضای انتقادی است. دوربین و میکروفون، از طریق انتخاب‌های تاکتیکی خود، به‌صورت بصری و آکوستیکی نوعی «حق به شهر» را در برابر راهبردهای برنامه‌ریزان دولتی صورت‌بندی می‌کنند.

Mots clés Persian

موج نو
معماری پاریس
عاملیت شهری
میشل دو سرتو
هانری لوفور
ژیل دلوز
چشم‌انداز صوتی
MAXQDA 24
Plume, Revue semestrielle de l'Association Iranienne de Langue et Littérature Françaises

Articles de presse, Manuscrit accepté
Disponible en ligne (sur le site) dès 31 August 2026

  • Date de recevoir 02 May 2026
  • Date de révision 09 August 2026
  • Date d’acceptation 31 August 2026