Plume, Revue semestrielle de l'Association Iranienne de Langue et Littérature Françaises

Plume, Revue semestrielle de l'Association Iranienne de Langue et Littérature Françaises

Les propositions conditionnelles introduites par « si » dans Le père Goriot de Balzac: étude comparative du français et du persan dans une perspective traductologique

Articles de presse

Type de document : research article

Auteurs
Danial Basanj 1
Sarah Sharifi 2
1 Associate Professor in Language Sciences and Language Didactics Shahid Beheshti University
2 Department of French Language and Literature, Faculty of Letters and Human Sciences, Shahid Beheshti University
10.22129/plume.2026.588595.1385
Résumé
Les propositions conditionnelles introduites par la conjonction si constituent un domaine où les contraintes grammaticales du français peuvent influencer les choix de traduction vers le persan. Située à l’intersection de la grammaire comparée et de la traductologie, la présente étude examine les correspondances entre les constructions conditionnelles françaises introduites par si et leurs traductions en persan. En s’appuyant sur des descriptions grammaticales du français et du persan ainsi que sur un corpus d’exemples littéraires tirés du roman Le père Goriot de Balzac accompagnés de leurs traductions persanes, l’analyse porte sur le rôle du temps et du mode verbal dans l’expression de la condition, de l’hypothèse et de l’irréel. L’objectif est de montrer comment les divergences entre les systèmes grammaticaux des deux langues influencent les solutions retenues par les traducteurs/traductrices. L'étude met notamment en évidence que les propositions conditionnelles introduites par si en français se construisent, en français moderne, avec l'indicatif et non avec le subjonctif, tandis que le persan recourt fréquemment au subjonctif pour exprimer des valeurs hypothétiques ou éventuelles comparables. Les résultats soulignent ainsi l’intérêt d’une approche de grammaire comparée appliquée à la traduction pour l’analyse du transfert des relations conditionnelles entre le français et le persan.
Mots clés
Si
Proposition conditionnelle
Grammaire comparée
Français-Persan
Mode verbal
Traduction
Sujets principaux

Titre d’article Persian

مطالعه ترجمه بندهای شرطیِ آغازشده با «si» از فرانسه به فارسی در رمان بابا گوریو اثر بالزاک: از چالش‌های دستور زبان مقایسه‌ای تا راهکارهای ترجمه‌شناختی

Auteurs Persian

دانیال بسنج 1
سارا شریفی 2
1 دانشیار گروه زبان و ادبیات فرانسه و لاتین، دانشگاه شهید بهشتی
2 گروه زبان و ادبیات فرانسه و لاتین، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
Résumé Persian

ساخت‌های شرطیِ آغازشده با «si» در زبان فرانسه از جمله ساختارهایی هستند که تفاوت‌های دستوری میان فرانسه و فارسی را به‌خوبی آشکار می‌کنند و از این‌رو در ترجمه نیز چالش‌هایی را پدید می‌آورند. پژوهش حاضر با تکیه بر رویکردی تلفیقی از دستور زبان مقایسه‌ای و ترجمه‌شناسی، به بررسی شیوه انتقال این ساخت‌ها از فرانسه به فارسی می‌پردازد. برای این منظور، ابتدا جایگاه حرف ربط «si» در بندهای شرطی زبان فرانسه و محدودیت‌های مربوط به زمان و وجه فعل در این ساخت‌ها بر اساس منابع معتبر دستوری فرانسه بررسی شده است. سپس با مراجعه به منابع دستور زبان فارسی و تحلیل نمونه‌هایی از رمان بابا گوریو از بالزاک و ترجمۀ فارسی آن‌، راهکارهای مترجم در بازنمایی روابط شرطی در زبان مقصد مطالعه شده است. بررسی نمونه‌ها نشان می‌دهد که اگرچه زبان فرانسه و فارسی هر دو از ابزارهای دستوری برای بیان شرط، فرض، امکان و موقعیت‌های خلاف واقع بهره می‌گیرند، اما شیوه سازمان‌دهی این مفاهیم در دو زبان یکسان نیست. در فرانسه امروز، فعلِ پس از «si» در بندهای شرطی در وجه اخباری به کار می‌رود، در حالی که در فارسی برای بیان بسیاری از معانی فرضی و احتمالیِ مشابه، کاربرد وجه التزامی امری رایج است. ازاین‌رو مترجم نمی‌تواند همواره با حفظ صورت‌های دستوری متن مبدأ، همان معنا را در زبان مقصد منتقل کند و ناگزیر است متناسب با امکانات نحوی و معنایی زبان فارسی، راه‌حل‌های دیگری برگزیند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که شناخت تفاوت‌های دستوری میان دو زبان نقش مهمی در تحلیل انتخاب‌های مترجم و ارزیابی کیفیت ترجمه دارد و مطالعات دستور تطبیقی می‌تواند ابزار مؤثری برای تبیین فرایند انتقال معنا در ترجمه میان فرانسه و فارسی فراهم آورد.

Mots clés Persian

Si
بند شرطی
دستور زبان مقایسه‌ای
فرانسه و فارسی
وجه فعل
ترجمه‌شناسی
Plume, Revue semestrielle de l'Association Iranienne de Langue et Littérature Françaises

Articles de presse, Manuscrit accepté
Disponible en ligne (sur le site) dès 31 August 2026

  • Date de recevoir 26 June 2026
  • Date de révision 26 August 2026
  • Date d’acceptation 31 August 2026