Plume, Revue semestrielle de l'Association Iranienne de Langue et Littérature Françaises

Plume, Revue semestrielle de l'Association Iranienne de Langue et Littérature Françaises

Rhizome et errance dans Texaco de Patrick Chamoiseau

Type de document : research article

Auteur
Seyed-Sajad Zafranchilar
Département De Langue Et Littérature Françaises, Faculté Des Lettres Persanes Et Des Langues Etrangères, Université De Tabriz, Tabriz, Iran
10.22129/plume.2025.535688.1341
Résumé


Cet article propose une relecture de la littérature francophone afin d’explorer les nouvelles stratégies narratives dans les discours post- et anticoloniaux, ainsi que l’émergence d’un imaginaire anti-impérialiste renouvelé, qui dépasse les cadres classiques des luttes anticoloniales à travers les dispositifs littéraires. Il répond à la nécessité d’une lecture actualisée permettant de mieux appréhender les dimensions contemporaines de la littérature francophone en général, et de la littérature antillaise en particulier, en recourant à deux concepts majeurs de la philosophie postmoderne — le « rhizome » et « l’errance » — tels que théorisés par Gilles Deleuze et Félix Guattari. Ces notions servent à mettre en lumière les formes récentes de résistance narrative contre la logique linéaire et arborescente héritée des sociétés colonisées. Adoptant une méthodologie qualitative, herméneutique et interdisciplinaire, l’article s’appuie sur Texaco de Patrick Chamoiseau pour démontrer, à travers ce cas d’étude particulièrement fertile et pertinent, comment l’agentivité politique anticoloniale est portée à des niveaux profonds et renouvelés dans les nouveaux discours littéraires francophones. Les résultats de cette analyse permettent d’une part d’envisager de nouvelles formes de subjectivités politiques ancrées dans l’hybridité et l’être-au-monde déterritorialisé propres à la littérature francophone, et d’autre part de souligner l’importance des approches interdisciplinaires face à ces mutations.
Mots clés
litté
rature francophone, Patrick Chamoiseau, postcolonialisme, antillanité
, ré
sistance narrative, rhizome, errance.
Sujets principaux

Titre d’article Persian

ریزوم و سرگردانی در "تکساکو" اثر پاتریک شاموازو

Auteur Persian

سید سجاد زعفرانچیلر
گروه زبان و ادبیات فرانسه، دانشکده ادبیات فارسی و زبان‌های خارجی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران
Résumé Persian

در این مقاله، نویسنده با بازخوانی ادبیات فرانسه زبان، به بررسی راهبردهای جدید روایی در گفتمان‌های پسااستعماری و ضداستعماری و نیز شکل‌گیری انگاره های نوین ضد‌امپریالیستی می‌پردازد که فراتر از چارچوب‌های کلاسیک مبارزات ضداستعماری، از طریق سازوکارهای ادبی جدید نمایان می‌شود. هدف این مطالعه، ارائه خوانشی به‌روز است که به درک بهتر ابعاد معاصر ادبیات فرانسه زبان، به‌ویژه ادبیات آنتیل، کمک می‌کند. این هدف با بهره‌گیری از دو مفهوم بنیادین در فلسفه پست‌مدرن، یعنی «ریزوم» و «آوارگی»‌، آن‌گونه که ژیل دلوز و فلیکس گتاری مطرح کرده‌اند، در قالب پژوهش حاضر دنبال می شود. این مفاهیم برای نمایان ساختن اشکال نوین "مقاومت روایی" در برابر منطق خطی و سلسله‌مراتبیِ به‌جا مانده از جوامع استعماری به کار گرفته شده‌اند.



مقاله با استفاده از رویکردی کیفی، هرمنوتیکی و میان‌رشته‌ای، رمان تکساکو (Texaco) نوشته پاتریک شاموازو را به صورت مطالعه موردی تحلیل می‌کند تا نشان دهد چگونه عاملیت سیاسی ضد‌استعماری در گفتمان‌های نوین ادبی فرانکوفون به سطوحی ژرف‌تر و بدیع ارتقا یافته است. نتایج این تحلیل از یک سو امکان تصور اشکال تازه‌ای از سوبژکتیویته سیاسی مبتنی بر ترکیب‌گرایی و به تعبیر دلوز، زیستِ خارج از مرزهای تثبیت‌شده را فراهم می‌سازد، و از سوی دیگر، بر اهمیت رویکردهای میان‌رشته‌ای در مواجهه با این تحولات تأکید می‌ورزد.

Mots clés Persian

ادبیات فرانسه زبان
گقتمان پسااستعمار
اصالت آنتیلی
مقاومت روایی
ریزوم
آوارگی
سلطه ستیزی
Baehler, E. (2013). Poétique du bidonville dans Texaco de Patrick Chamoiseau : naissance et baptême de la nouvelle littérature antillaise. [Mémoire de master, Université de Fribourg].
Barth, J. (1980). The Literature of Replenishment: Postmodernist Fiction. The Atlantic Monthly, January, 65-71.
Bastide, R. (1973). Les Amériques noires. Payot.
Benitez-Rojo, A. (1996). The Repeating Island : the Caribbean and the Postmodern Perspective, trad. James Maraniss. Duke University Press.
Bernabé, J., Chamoiseau, P. & Confiant, R. (1993). Eloge de la créolité. Gallimard.
Bojsen, H. (2002). L'hybridation comme tactique de résistance dans l'œuvre de Patrick Chamoiseau. Revue de littérature comparée, 302(2), 230-242.
Bonnet, V. (1997). De l’exil à l’errance : critique et quête d’appartenance dans la littérature contemporaine des Petites Antilles anglophones et francophones. [Thèse de doctorat en littérature d’expression française, Université Paris Nord (Paris XIII)].    
Chamoiseau, P. (1992). Texaco. Gallimard.
Chivallon, Ch. & Blair, D. (1997). Images of Creole Diversity and Spatiality : a Reading of Patrick Chamoiseau's Texaco. Cultural Geographies - CULT GEOGR. Ecumene 1997, no. 4, 318-336.
Colin, K. (2008). Le roman-monde d’Edouard Glissant. Totalisation et tautologie. Les Presses d’Université Laval.
Deleuze, G. & Guattari, F. (1980). Mille Plateaux. Capitalisme et schizophrénie 2. Minuit.
Fonkoua, R.-B. (2002). Essai sur une mesure du monde au XXe siècle : Edouard Glissant. Honoré Champion.
Glissant, E. (1990). Poétique de la relation, Poétique III. Gallimard.
Glissant, E. (1995). Introduction à une poétique du divers. Presses de l'Université de Montréal.
Lattibeaudiere, W. (2020). Agency-achieving Shifts and Patterning form off Content: The Chameleon in Chamoiseau's Texaco. The International Journal of Humanities & Social Studies, 8 ( 7), July, 105-109. 
Moura, J.-M. (2019).  Littératures francophones et théorie postcoloniale. PUF.
Peterson, M. (1993). Patrick Chamoiseau : l’imaginaire de la diversité. Nuit blanche, (54), 44-47.
Plume, Revue semestrielle de l'Association Iranienne de Langue et Littérature Françaises
Volume 22, l’édition 43
Avril 2026
page 59-88

  • Date de recevoir 19 July 2025
  • Date de révision 20 October 2025
  • Date d’acceptation 12 November 2025