Plume, Revue semestrielle de l'Association Iranienne de Langue et Littérature Françaises

Plume, Revue semestrielle de l'Association Iranienne de Langue et Littérature Françaises

Analyse critique des représentations orientalistes des femmes qâjâres dans les récits de voyage de Jane Dieulafoy à la lumière des sources endogènes

Articles de presse

Type de document : research article

Auteur
SHARIF MARYAM
Département des langues étrangères, l'Université Kharazmi
10.22129/plume.2026.554086.1349
Résumé
Pendant longtemps, l’historiographie iranienne des femmes sous la dynastie Qâjâr a largement reposé sur les exogènes surtout les témoignages de voyageurs et de voyageuse occidentaux. Ces récits, souvent considérés comme factuels, sont pourtant fréquemment imprégnés de préjugés orientalistes. D’ailleurs, l’émergence de nouvelles sources endogènes – presse, archives locale, mémoires, récits de voyages iraniens et divers document sonores ou visuels – offre désormais la possibilité de nuancer et d’enrichir la perspective historique. La relecture critique des récits européens, et leur comparaison avec les nouvelles données s’avère donc indispensable pour une réécriture plus complète de l’histoire des femmes sous Qâjâr. Cet article propose d’analyser les récits de voyage de Jane Dieulafoy à l’appui de pensées post-coloniales et de les confronter aux informations issues de sources locales. Les résultats révèlent qu’une partie significative de ses jugements manque d’impartialité et qu’elle n’a pas pu se soustraire aux schèmes de pensée orientaliste dominants du XIXe siècle.
Mots clés
Critique post-coloniales؛ Dynastie Qâ
jâ
re؛ Historiographie des femmes؛ Jane Dieulafoy؛ Orientalisme et Genre؛ Ré
cits de voyage

Sujets principaux

Titre d’article Persian

تحلیل انتقادی بازنمایی‌های شرق‌شناسانه از زنان قاجار در سفرنامه‌های ژن دیولافوا با تکیه بر منابع درون‌زا

Auteur Persian

مریم شریف
گروه زبان های خارجی، دانشگاه خوارزمی
Résumé Persian

تاریخ‌نگاری زنان ایرانی عصر قاجار از ابتدا متکی بر منابع برون‌زا خصوصا سفرنامه‌های مسافران غربی بوده است. این روایت‌ها، اغلب به عنوان گزاره‌های عینی و علمی در نظر گرفته شده‌اند، درحالی که آغشته به تعصبات شرق‌شناسانه هستند. وانگهی، دسترسی جدید به منابع درون‌زا – مطبوعات، آرشیوهای محلی، خاطرات، سفرنامه‌های ایرانیان و مستندات دیداری و شنیداری مختلف – اکنون این امکان را فراهم آورده که تاریخ را از دریچه‌ی چشم مردم بومی روایت کنیم. بنابراین، بازخوانی انتقادی روایت‌های اروپایی و مقایسه آن‌ها با داده‌های جدید، برای بازنویسی جامع‌تر تاریخ زنان در دوره قاجار امری ضروری است. این مقاله به تحلیل سفرنامه‌های ژان دیولافوآ با تکیه بر اندیشه‌های پسااستعماری می‌پردازد و آن‌ها را با اطلاعات برگرفته از منابع محلی مقایسه می‌کند. نتایج نشان می‌دهند که بخش قابل توجهی از قضاوت‌های او فاقد بی‌طرفی بوده و او نتوانسته است خود را از الگوهای فکری شرق‌شناسانه مسلط بر فضای فکری اروپا در قرن نوزدهم برهاند.

Mots clés Persian

تاریخ‌نویسی زنان
ژان دیولافوآ
سفرنامه
شرق‌شناسی و جنسیت
قاجار
نقد پسااستعماری
Plume, Revue semestrielle de l'Association Iranienne de Langue et Littérature Françaises

Articles de presse, Manuscrit accepté
Disponible en ligne (sur le site) dès 25 February 2026

  • Date de recevoir 18 October 2025
  • Date de révision 27 December 2025
  • Date d’acceptation 14 February 2026