Plume, Revue semestrielle de l'Association Iranienne de Langue et Littérature Françaises

Plume, Revue semestrielle de l'Association Iranienne de Langue et Littérature Françaises

Lecture symbolique et psychocritique de la monstruosité dans l’univers labyrinthique des tragédies raciniennes

Articles de presse

Type de document : research article

Auteurs
Mas'oud Nazri-Doust 1
Mas'oud - Nazri-Doust 2
Matin - Vesal 3
Zeynab - Partchami 4
1 Maître assistant au département de la langue et la littérature françaises à l'université Shahid Chamran d'Ahvaz
2 گروه زبان و ادبیات فرانسه، دانشگاه شهید چمران اهواز، ایران
3 Maître assistantem, Université de Chahid Chamran d’Ahvaz
4 Doctorante en Littérature française, Université de Chahid Chamran d’Ahvaz
10.22129/plume.2026.582669.1379
Résumé
Cet article propose une analyse psychocritique et symbolique de la monstruosité dans l’univers labyrinthique des tragédies raciniennes. Il s’interroge sur la fonction des figures monstrueuses : relèvent-elles d’un simple dispositif dramatique ou révèlent-elles une organisation imaginaire récurrente qui structure l’ensemble du corpus ? L’étude s’appuie sur la méthode psychocritique de Charles Mauron, fondée sur la superposition des œuvres, l’identification des réseaux d’images obsédantes, l’analyse des motifs récurrents et la reconstitution du mythe personnel comme principe d’organisation interne du texte. Les résultats mettent en évidence plusieurs constantes structurales. L’univers tragique de Racine s’organise selon une logique labyrinthique où les relations et les conflits forment des réseaux fermés de tensions. Des images obsédantes, telles que la peur, l’horreur, la rivalité, l’ambition, le pouvoir, le complot et la ruse, structurent cet univers et se prolongent à travers des motifs récurrents, notamment la mort, la violence, la jalousie, la culpabilité, le crime et la vengeance. Leur récurrence assure la cohérence symbolique de l’œuvre. La monstruosité apparaît ainsi comme le point de convergence de ces réseaux imaginaires et non comme une caractéristique propre à quelques personnages. L’étude montre finalement que l’unité du théâtre racinien repose sur la permanence et la transformation de structures imaginaires qui organisent la cohérence profonde de l’univers tragique.
Mots clés
Mots-clés : monstruosité
labyrinthe
Racine
double inversé
Mauron
psychocritique
Sujets principaux

Titre d’article Persian

خوانش نمادین و روان‌نقدیِ هیولاوارگی در جهانِ هزارتومانندِ تراژدی‌های راسین

Auteurs Persian

مسعود نذری دوست 1
مسعود نذری دوست 2
متین وصال 3
زینب پرچمی 4
1 عضو هیات علمی گروه زبان و ادبیات فرانسه دانشگاه شهید چمران اهواز
2 استادیار گروه زبان و ادبیان فرانسه، دانشگاه شهید چمران اهواز
3 استادیار گروه زبان و ادبیات فرانسه، دانشگاه شهید چمران اهواز
4 دانشجوی دکترای ادبیات فرانسه، دانشگاه شهید چمران اهواز، ایران
Résumé Persian

این مقاله به خوانش نمادین و روان‌نقدی هیولاوارگی در جهان هزارتومانند تراژدی‌های ژان راسین می‌پردازد. مسئله اصلی پژوهش آن است که آیا شخصیت‌های هیولاوار صرفاً کارکردی نمایشی دارند یا تجلی ساختارهای خیالی تکرارشونده‌ای هستند که مجموعه آثار راسین را سازمان می‌دهند. پژوهش بر پایه روش روان‌نقدی شارل مورون و با تکیه بر هم‌نهی آثار، شناسایی شبکه‌های تصاویر وسواسی، تحلیل بن‌مایه‌های تکرارشونده و بازسازی اسطوره فردی به‌عنوان اصل سازمان‌دهنده متن انجام شده است. نتایج نشان می‌دهد که جهان تراژیک راسین بر منطقی هزارتومانند استوار است و روابط و تعارض‌ها در شبکه‌هایی بسته و به‌هم‌پیوسته شکل می‌گیرند. همچنین، تصاویر وسواسی همچون ترس، وحشت، رقابت، جاه‌طلبی، قدرت، توطئه و نیرنگ در سراسر آثار تکرار می‌شوند و از طریق بن‌مایه‌هایی مانند مرگ، خشونت، حسادت، احساس گناه، جنایت و انتقام انسجام نمادین مجموعه را شکل می‌دهند. تحلیل این شبکه‌ها نشان می‌دهد که هیولاوارگی نه ویژگی یک شخصیت، بلکه نقطه همگرایی ساختارهای نمادینی است که در آثار مختلف دگرگون شده و بازتولید می‌شوند. ازاین‌رو، وحدت تئاتر راسین بیش از آنکه بر شخصیت‌ها یا پیرنگ‌ها استوار باشد، بر تداوم ساختارهای خیالی و سازمان نمادین جهان تراژیک او مبتنی است.

Mots clés Persian

واژگان کلیدی: جنبه ی هیولایی
هزارتو
راسین
همزاد وارونه
مورون
پسیکوکریتیک
Plume, Revue semestrielle de l'Association Iranienne de Langue et Littérature Françaises

Articles de presse, Manuscrit accepté
Disponible en ligne (sur le site) dès 03 August 2026

  • Date de recevoir 21 May 2026
  • Date de révision 12 July 2026
  • Date d’acceptation 03 August 2026