Plume, Revue semestrielle de l'Association Iranienne de Langue et Littérature Françaises

Plume, Revue semestrielle de l'Association Iranienne de Langue et Littérature Françaises

La souffrance comme processus sémio-cognitif de transformation du sujet : étude comparative du Chercheur d’or et de Savushun

Type de document : research article

Auteurs
Farideh Alavi
Shahla Osanlou
Département de langue et littérature françaises, Faculté des langues et littératures étrangères, Université de Téhéran, Téhéran, Iran.
10.22129/plume.2026.595479.1389
Résumé
Quelles transformations la souffrance produit-elle dans la perception, l’identité et l’agentivité du sujet lorsqu’elle échappe aux cadres cognitifs, axiologiques et narratifs qui structuraient jusque-là son expérience ? Adoptant une démarche comparatiste, cet article analyse Le Chercheur d’or de Jean-Marie Gustave Le Clézio et Savushun de Simin Daneshvar en appréhendant la souffrance non comme un motif narratif ou un état psychologique, mais comme un processus sémio-cognitif. Celui-ci affecte le corps, désorganise la perception, met en crise les valeurs et contraint le sujet à redéfinir son identité et sa place dans le monde. Le cadre théorique articule cognition incarnée, métaphores conceptuelles, schémas d’image et sémiotique cognitive afin d’examiner la transformation de l’expérience corporelle et affective en structures signifiantes, narratives et agentives. Dans les deux romans, la souffrance rompt l’équilibre du vécu, réorganise le sens et engage une transformation du sujet. Cependant, ses effets divergent. Alexis abandonne le modèle de la possession et de la restauration matérielle du passé pour accéder à une liberté fondée sur le dépouillement et l’acceptation de la perte. Zari, au contraire, quitte le silence protecteur du foyer : son deuil individuel devient parole publique, responsabilité éthique et résistance. La comparaison révèle ainsi des mécanismes cognitifs communs, sans effacer la singularité historique, culturelle et sociale de leur actualisation narrative.
Mots clés
Souffrance
sémiotique cognitive
cognition incarnée
schémas d’image
transformation du sujet
littérature comparée
Sujets principaux

Titre d’article Persian

رنج به‌مثابه فرایندی نشانه‌ای-شناختی در دگرگونی سوژه: مطالعه‌ای تطبیقی درباره «جوینده طلا» و «سووشون»

Auteurs Persian

فریده علوی
شهلا اصانلو
گروه زبان و ادبیات فرانسه، دانشکده زبانها و ادبیات خارجی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
Résumé Persian

رنج، هنگامی که دیگر در چارچوب‌های شناختی، ارزشی و روایی قابل مهار و تفسیر نیست، چه دگرگونی‌هایی در ادراک، هویت و موقعیت کنشیِ سوژه پدید می‌آورد؟ این مقاله با رویکردی تطبیقی به رمان‌های جویندۀ طلا اثر ژان‌ماری گوستاو لوکلزیو و سووشون اثر سیمین دانشور، رنج را نه صرفاً درون‌مایه‌ای روایی یا حالتی روان‌شناختی، بلکه فرایندی نشانه‌شناسی ـ شناختی می‌داند؛ فرایندی که بدن و ادراک را متأثر می‌سازد، چارچوب‌های ارزشی را به بحران می‌کشاند و سوژه را به بازاندیشی در هویت و جایگاه خود وامی‌دارد. چارچوب پژوهش از پیوند شناخت بدن‌مند، نظریۀ استعاره‌های مفهومی، طرح‌واره‌های تصویری و نشانه‌شناسی شناختی شکل گرفته و چگونگی تبدیل تجربۀ بدنی‌ـ‌عاطفی رنج به ساختارهای معنایی، روایی و کنشی را بررسی می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که در هر دو رمان، رنج از اختلال در تعادل تجربۀ زیسته آغاز می‌شود و به بازسازمان‌دهی معنا و دگرگونی سوژه می‌انجامد؛ بااین‌حال، پیامد این فرایند یکسان نیست. الکسی از الگوی تملک و بازسازی مادی گذشته فاصله می‌گیرد و به آزادی مبتنی بر رهایی از تعلقات و پذیرش فقدان دست می‌یابد. در مقابل، زری از سکوت محافظتی خانه عبور می‌کند و سوگ فردی او به گفتار عمومی، مسئولیت اخلاقی و مقاومت بدل می‌شود. این مقایسه، ضمن آشکارکردن سازوکارهای مشترک، بر تفاوت‌های تاریخی، فرهنگی و اجتماعیِ تحقق روایی و اخلاقی رنج تأکید می‌کند.

Mots clés Persian

رنج
نشانه‌شناسی شناختی
شناخت بدن‌مند
طرح‌واره‌های تصویری
دگرگونی سوژه
ادبیات تطبیقی
Biehl, J., & Locke, P. (2010). Deleuze and the Anthropology of Becoming. Current Anthropology, 51(3), 317-351. doi:10.1086/651466
Brandt, P. A. (2011). What Is Cognitive Semiotics? A New Paradigm in the Study of Meaning.  Signata: Annales des sémiotiques / Annals of Semiotics, 2, 49-60. doi:10.4000/signata.526
Brandt, P. A. (2021). Cognitive Semiotics: Signs, Mind, and Meaning. Bloomsbury Academic.
Bourdieu, P. (dir.). La Misère du monde. Seuil, 1993.
Daneshvar, S. (2017). Savushun: A Novel about Modern Iran. Translated by M. R. Ghanoonparvar, Mage Publishers.
Fanon, F. (1961). Les Damnés de la terre. François Maspero.
Foucault, M. (1975). Surveiller et punir : Naissance de la prison. Gallimard.
Foucault, M. (2004). Naissance de la biopolitique : Cours au Collège de France (1978-1979). Edited by Michel Senellart, Gallimard/Seuil.
Freud, S. (2015). Le Malaise dans la culture. Translated by Pierre Cotet, René Lainé, and Johanna Stute-Cadiot, PUF.
Gibbs, R. W., Jr. (2005). Embodiment and Cognitive Science. Cambridge University Press.
Johnson, M. (1987). The Body in the Mind: The Bodily Basis of Meaning, Imagination, and Reason. University of Chicago Press.
Khafaga, A. (2022). Semiotic Staging of the Ideological Point of View in Amiri Baraka’s Slave Ship: A Social-Semiotic Approach.  Cogent Arts & Humanities, 9(1). doi:10.1080/23311983.2022.2133484
Kurzman, C. (2008). Meaning-Making in Social Movements.  Anthropological Quarterly, 81(1), 5-15. doi:10.1353/anq.2008.0003
Lakoff, G., & Johnson, M. (2003). Metaphors We Live By. University of Chicago Press.
Lakoff, G., & Johnson, M. (2020). Les Métaphores dans la vie quotidienne. Translated by Michel de Fornel and Jean-Jacques Lecercle, Minuit.
Le Clézio, J. M. G. (1985). Le Chercheur d’or. Gallimard.
Noe-Steinmüller, N., et al. (2024).  Defining Suffering in Pain: A Systematic Review on the Conceptualization of Pain-Related Suffering.  Pain, 165(7), 1434-1449. doi: 10.1097/j.pain.0000000000003195
Zlatev, J. (2015). Cognitive Semiotics. In International Handbook of Semiotics. Edited by Peter Pericles Trifonas, Springer, Chap. 47, 1043-1067.
Plume, Revue semestrielle de l'Association Iranienne de Langue et Littérature Françaises
Volume 22, l’édition 43
Avril 2026
page 299-322

  • Date de recevoir 06 December 2025
  • Date de révision 17 April 2026
  • Date d’acceptation 19 April 2026