Plume, Revue semestrielle de l'Association Iranienne de Langue et Littérature Françaises

Plume, Revue semestrielle de l'Association Iranienne de Langue et Littérature Françaises

Genre et pouvoir discursif dans le manuel Alter Ego + 1

Type de document : research article

Auteur
Hadisehalsadat Mousavi
Département de Langue et Littérature françaises, Faculté des Lettres et des Sciences Humaines, Université Shahid Chaman d’Ahvaz, Ahvaz, Iran.
10.22129/plume.2026.568853.1366
Résumé
Cette étude examine la représentation du genre dans le manuel de FLE *Alter Ego + 1* à partir d’une perspective socio-discursive centrée sur le pouvoir discursif. L’objectif n’est pas seulement d’identifier la présence respective des personnages féminins et masculins, mais aussi d’analyser la distribution des fonctions discursives qui structurent l’interaction. Le corpus a fait l’objet d’un recodage permettant d’articuler trois dimensions : le genre apparent des locuteurs, leur statut socio-discursif et le domaine thématique des échanges. Les résultats montrent qu’une relative visibilité équilibrée des femmes et des hommes ne garantit pas une distribution équivalente du pouvoir discursif. Si les voix féminines sont fréquemment présentes, elles apparaissent plus souvent dans des scènes liées au quotidien, à la relation interpersonnelle ou au récit personnel, tandis que les fonctions d’expertise, de transaction, de cadrage ou de décision sont davantage assumées par des personnages masculins ou par des voix fonctionnelles indéterminées. L’étude souligne ainsi l’intérêt de dépasser une approche strictement quantitative de la représentation genrée dans les manuels. Elle met également en évidence l’importance, pour l’enseignement du FLE, d’une lecture critique des rôles discursifs proposés par les supports didactiques.
Mots clés
Représentation du genre
pouvoir discursif
français langue étrangère (FLE)
analyse de manuel
pédagogie inclusive
Sujets principaux

Titre d’article Persian

جنسیت و قدرت گفتمان در کتاب آموزش زبان فرانسه التراگو پلوس 1

Auteur Persian

حدیثه السادات موسوی
گروه زبان و ادبیات فرانسه، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران.
Résumé Persian

این پژوهش به بررسی بازنمایی جنسیت در کتاب آموزش زبان فرانسه (FLE) با عنوان Alter Ego + 1 از منظر «اجتماعی‌-گفتمانی» با تمرکز بر مفهوم «قدرت گفتمانی» می‌پردازد. هدف این مطالعه صرفاً شناسایی میزان حضور شخصیت‌های زن و مرد نیست، بلکه تحلیل چگونگی توزیع کارکردهای گفتمانی است که به تعاملات ساختار می‌بخشند. در این راستا، پیکره مورد مطالعه بازکدگذاری شد تا پیوند میان سه بُعد کلیدی تحلیل شود: جنسیت ظاهری گویندگان، جایگاه اجتماعی-گفتمانی آنان و حوزه‌های موضوعی تبادلات.

یافته‌ها نشان می‌دهند که توازن نسبی در میزان رؤیت‌پذیری (حضور) زنان و مردان، لزوماً تضمین‌کننده توزیع برابر قدرت گفتمانی نیست. اگرچه صداهای زنانه به وفور در متن حضور دارند، اما این حضور اغلب به موقعیت‌های مرتبط با زندگی روزمره، روابط بین‌فردی یا روایت‌های شخصی محدود می‌شود؛ در حالی که کارکردهای مبتنی بر تخصص، امور معاملاتی، چارچوب‌بندی یا تصمیم‌گیری، بیشتر بر عهده شخصیت‌های مرد یا صداهای عملکردیِ نامشخص گذاشته شده است. بدین ترتیب، این پژوهش بر ضرورت فراتر رفتن از رویکردهای صرفاً کمّی در بررسی بازنمایی جنسیتی در کتاب‌های درسی تأکید می‌ورزد و اهمیت «خوانش انتقادیِ» نقش‌های گفتمانی ارائه‌شده در محتواهای آموزشی را برای تدریس زبان فرانسه برجسته می‌کند.

Mots clés Persian

بازنمایی جنسیت
قدرت گفتمانی
آموزش زبان فرانسه
تحلیل کتاب درسی
آموزش فراگیر
Abbou, J. (2019). La langue est‑elle toujours un lieu de lutte féministe ? De la contrefaçon sémiotique à la libéralisation. Recherches féministes, 32(2), 235–258.
American Council on the Teaching of Foreign Languages. (2019, 16 mai; rév. 16 juillet 2024). Diversity and inclusion in world language teaching & learning (Position statement). ACTFL. https://www.actfl.org/news/diversity-and-inclusion-in-world-language-teaching-learning
Berthet, A., Daill, E., Hugot, C., Kizirian, V.-M., & Waendendries, M. (2012). Alter Ego + 1 : Méthode de français (niveau A1). Hachette Français Langue Étrangère.
Brugeilles, C., & Cromer, S. (2005). Analyser les représentations du masculin et du féminin dans les manuels scolaires (Collection Les clefs pour…). Centre Population et Développement (CEPED). https://www.ceped.org/IMG/pdf/les_clefs_pour_brugeilles.pdf
Butler, J. (1990). Gender Trouble: Feminism and the Subversion of Identity. Routledge.
Byram, M. (1997). Teaching and Assessing Intercultural Communicative Competence. Multilingual Matters.
Conseil de l’Europe. (2022). Volume complémentaire du Cadre européen commun de référence pour les langues : apprendre, enseigner, évaluer. www.coe.int/lang-cecr. Consulté le 16 juillet 2025.
Cuq, J.-P., & Gruca, I. (2002). Cours de didactique du français langue étrangère et seconde. PUF.
Davarpanah,Z. , Rahmatian,R. et Safa,P . (2020). Universel ou contextualisé : quel choix de manuels d’enseignement du FLE pour le système scolaire iranien ? Plume, Revue semestrielle de l'Association Iranienne de Langue et Littérature Françaises, 15(30), 113-146. doi: 10.22129/plume.2020.211425.1124
Gamba-Kresh, T., & Heuschmidt, N. (2024). Le langage inclusif en classe de FLE, diversité ou complexité ? : Proposition de remédiation didactique non‑sexiste. Action Didactique, 6(Hors‑série 1), 279–304. https://hal.science/hal-04817314v1
Kahnāmouipour, J., & Assadnejad, A. (2011). L’emploi de l’approche actionnelle en Iran et le problème de la compétence grammaticale. Études de langue et littérature françaises, 20‑33. https://ellf.scu.ac.ir/article_11030_64c0801976b2d76468def3b08530cc40.pdf
Mousavi, H. (2024). A comparative study of Gender Schema Theory in novels And that only the sweet moments last of Virginie Grimaldi and We Will Get Used to It of Zoya Pirzad. Research in Contemporary World Literature, 29(2), 343–359. https://doi.org/10.22059/jor.2023.352934.2372
Wittig, M. (1982). The category of sex. Feminist Issues, 2(2), 63–68.
Plume, Revue semestrielle de l'Association Iranienne de Langue et Littérature Françaises
Volume 22, l’édition 44
Septembre 2026
page 449-484

  • Date de recevoir 26 December 2025
  • Date de révision 24 July 2026
  • Date d’acceptation 03 August 2026