Plume, Revue semestrielle de l'Association Iranienne de Langue et Littérature Françaises

Plume, Revue semestrielle de l'Association Iranienne de Langue et Littérature Françaises

L’illusion de la justice et de la liberté dans la littérature arthurienne de Chrétien de Troyes et Shâhnâmeh de Ferdowsi

Type de document : research article

Auteurs
Nahid Shahverdiani
Anahita Hajihassani
Département de langue et littérature françaises, Faculté des langues et littératures étrangères, Université de Téhéran, Iran
10.22129/plume.2026.599784.1390
Résumé
Cet article propose une lecture sociocritique de l’illusion de la justice et de la liberté à partir des corpus français et iranien de Lancelot ou le chevalier à la charrette de Chrétien de Troyes et Shâhnâmeh de Ferdowsi, épisode du Règne de Goštâsp. Bien que ces deux œuvres appartiennent à des contextes historiques et culturels différents, elles présentent des mécanismes discursifs comparables qui construisent des représentations idéales de l'ordre social tout en révélant leurs contradictions internes. L'objectif principal de cette recherche est de montrer que la justice et la liberté sont présentées comme des constructions discursives produites par des systèmes idéologiques qui organisent les rapports entre le personnage, la communauté et le pouvoir. Cette recherche s'inscrit dans la perspective sociocritique de Pierre V. Zima, selon laquelle les textes littéraires constituent des espaces où se manifestent les contradictions idéologiques. Ainsi, les deux œuvres construisent d'abord la cour du roi comme un modèle parfait, fondée sur l'harmonie et la hiérarchie. Cependant, l'analyse des répertoires lexicaux, des réseaux sémantiques, des structures syntaxiques, des codes langagiers et des sociolectes met en lumière le fait que ce modèle repose sur des mécanismes discursifs de domination et de légitimation, révélant le caractère illusoire de ces deux notions.
Mots clés
Lancelot ou le Chevalier à la Charrette
Shâhnâmeh
sociocritique
justice
liberté
Zima
discours
Sujets principaux

Titre d’article Persian

توهم عدالت و آزادی در ادبیات آرتوری کرتین دو تروا و شاهنامه فردوسی

Auteurs Persian

ناهید شاهوردیانی
آناهیتا حاجی حسنی
گروه زبان و ادبیات فرانسه، دانشکده زبان‌ها و ادبیات خارجی، دانشگاه تهران، ایران
Résumé Persian

این مقاله با تکیه بر نقد جامعه‌شناختی، به بررسی توهم عدالت و آزادی در دو اثر ایرانی و فرانسوی می‌پردازد: لانسلوت یا شهسوار ارابه اثر کرتین دو تروا و شاهنامه فردوسی بخش پادشاهی گشتاسپ. اگرچه این دو اثر به زمینه‌های تاریخی و فرهنگی متفاوتی تعلق دارند، اما سازوکارهای گفتمانی قابل مقایسه‌ای را ارائه می‌دهند که در آن دربار، به عنوان جامعه کوچک مسلط بر کل جامعه، به شکلی ایده‌آل جلوه داده می‌شود؛ درحالی که همزمان تضادهای درونی آن را آشکار می‌کند. هدف اصلی این پژوهش، بررسی عدالت و آزادی به مثابه ساختارهای گفتمانی تولید شده توسط نظام‌های ایدئولوژیک می‌باشد، که با تکیه بر آراء پیر زیما انجام می‌گیرد. زیما معتقد است که متون ادبی فضاهایی را می‌سازند که تضادهای ایدئولوژیک در آنها، به صورت خودآگاه و یا ناخودآگاه، توسط نویسنده نمایان می‌شوند. این مطالعه نشان می‌دهد که هر دو اثر در ابتدا دربار پادشاه را به عنوان یک الگوی کامل، مبتنی بر هماهنگی مطلق و سلسله مراتب، بنا می‌کنند. با این حال، تحلیل گنجینه‌های واژگانی، شبکه‌های معنایی، ساختارهای نحوی، کدهای زبانی و گویش‌های اجتماعی این متون نشان می‌دهد که این مدل مبتنی بر سازوکارهای گفتمانی سلطه و مشروعیت بنا شده و به این ترتیب ماهیت واهی دو مفهوم عدالت و آزادی را آشکار می‌کند.

Mots clés Persian

لانسلوت یا شهسوار ارابه
شاهنامه
نقد جامعه‌شناختی
عدالت
آزادی
زیما
گفتمان
Alibert, D. (2013). Le roi, son peuple et l’ordre du monde dans l’iconographie politique du haut Moyen Âge. Presses universitaires de Rennes. https://doi.org/10.4000/books.pur.135990
Boulnois, O. (2023). Qu’est-ce que la liberté ? Revue des sciences religieuses, 97(4). https://doi.org/10.4000/rsr.13886
Cattin, Y. (2001). L’épreuve de la liberté dans la pensée médiévale. Revue Christus, 189.
Clément, E. (2019 a). La Justice. Hachette.
Clément, E. (2019 b). La Liberté. Hachette.
Cohen, G. (1948). Chrétien de Troyes et Son Œuvre. Gallimard.
Chrétien de Troyes. (1989). Le Chevalier de la Charrette (Lancelot). Trad. K.D. Uitti. Bordas.
Chrétien de Troyes. (2009). Chevalier de la Charrette ou Lancelot (P. Kunstmann, Éd.). Université d’Ottawa, Laboratoire de français ancien, ATILF. Base de français médiéval.
Dabir-Siyāqī, S. M. (2008). Bargardān-e revāyat-gūneh-ye Shāhnāmeh-ye Ferdowsī be nasr [Shâhnâmeh de Ferdowsi en prose, sous forme narrative]. Qatreh.
Faiez, M. Z. & Samimi, Sh. (2021). Ferdowsi and scheme of ideal policy in Shahnameh from ancient history to the era coincided to his life. Journal of History, 100(1), 10-19.
Ferdowsi, A. (2011). Shâhnâmeh [Livre des rois]. Texte établi d’après l’édition critique de Moscou. Élméh Mândégar.
Flori, J. (1996). La notion de chevalerie dans les romans de Chrétien de Troyes. Romania, 114(455–456), 289–315.
Fouillade, C. J. (1971). “Realia” dans le Perceval de Chrétien de Troyes [thèse de master, Université de New Mexico]. UNM Digital Repository. https://digitalrepository.unm.edu/fll_etds/159
Guyon, Gérard D. (1998). Essai de lecture juridique du roman médiéval : Le champion du droit chez Chrétien de Troyes. Revue d’histoire des Facultés de droit et de la science juridique, 19, 251–283.
Jiménez, M. A. (2022). Illusion of justice: A reading of Chaïm Perelman. Revue Européenne du Droit Social, LVII(4), 163–187. https://doi.org/10.53373/REDS.2022.57.4.0093
Le Goff, J. (2003). L’Europe est-elle née au Moyen Âge ? Seuil.
Murati, S. (2014). Ordre et subversion dans l'œuvre de Chrétien de Troyes. Thèses, Dissertations and Culminating Projects. 554.
 Oexle, O. G., & Chaix, F. (1992). Les groupes sociaux du Moyen Âge et les débuts de la sociologie contemporaine. Annales. Économies, Sociétés, Civilisations, 47(3), 751–765.
Saboorian, M., & Jamalzadeh, M. H. (2022). Justice in the social thought of medieval Christian philosophers. Falsafeh, 20(1), 95–116. https://doi.org/10.22059/jop.2022.335804.1006677
Sadeghi, A. (2018). Political authority and tragedy in the Shahnameh: A study of the Shahnameh on the basis of Hegel’s theory of tragedy. Hekmat va Falsafeh, 14(56), 147–171. https://doi.org/10.22054/wph.2019.18237.1308
Zima, P. (2000). Manuel de sociocritique. L’Harmattan.
Plume, Revue semestrielle de l'Association Iranienne de Langue et Littérature Françaises
Volume 22, l’édition 43
Avril 2026
page 363-419

  • Date de recevoir 29 August 2026
  • Date de révision 10 October 2026
  • Date d’acceptation 14 October 2026